काठमाडाैं । नेपालको सूचना प्रविधि (IT) अर्थतन्त्रको परिदृश्यलाई द्रुत रूपमा रूपान्तरण गर्दै काठमाडौंमा केन्द्रित प्रविधि क्षेत्रको लहरलाई प्रादेशिक स्तरमा विकेन्द्रित गर्ने उद्देश्यका साथ एक साहसिक डिजिटल अभियानको सुरुवात गरिएको छ। “Kathmandu 2 Biratnagar Digital Corridor to make Koshi Regional IT Hub” (कोशीलाई क्षेत्रीय आईटी हब बनाउन काठमाडौं देखि विराटनगर डिजिटल कोरिडोर) को रणनीतिक नारासहित प्रविधि क्षेत्रका नेतृत्वकर्ता र नीति निर्माताहरूले ऐतिहासिक नीतिगत मार्गचित्र सार्वजनिक गरेका छन्, जसको खाका “Koshi Regional IT Hub” नामक रणनीतिक दस्ताबेजमा समेटिएको छ।
यो प्रादेशिक डिजिटल अभियानलाई कम्प्युटर एसोसिएसन नेपाल (क्यान) महासंघ कोशी प्रदेशले क्यान महासंघ मोरङ जिल्ला शाखा, सुनसरी जिल्ला शाखा, र उदयपुर जिल्ला शाखाको विशेष सहकार्यमा अगाडि बढाएको हो। यो ऐतिहासिक संवाद कार्यक्रम क्यान महासंघ कोशी प्रदेशका अध्यक्ष सन्देश राईको अध्यक्षता तथा सूचना प्रविधि क्षेत्रका स्थापित लिडर एवं मुख्य वक्ता (Keynote Speaker) क्यान महासंघका कार्यवाहक अध्यक्ष चिरञ्जीवी अधिकारीको प्रमुख उपस्थितिमा सम्पन्न भएको छ।
कोशीको प्रविधि इकोसिस्टमका लागि नेतृत्वकर्ताहरूको एकीकृत संकल्प:रणनीतिक खाकाको प्रशंसा: क्यान महासंघका केन्द्रीय सचिव ठाकुर कुमार श्रेष्ठले आईटी लिडर चिरञ्जीवी अधिकारीद्वारा विकसित गरिएको अवधारणात्मक खाका (Conceptual Framework) को उच्च प्रशंसा गर्दै भन्नुभयो, “हामी कोशी प्रदेश सरकारसँगको समन्वय र सहकार्यमा यो मार्गचित्रलाई निश्चित रूपमा पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन गर्नेछौँ।”
समन्वयका लागि तत्परता: क्यान महासंघ कोशी प्रदेशका अध्यक्ष सन्देश राईले आफ्नो नेतृत्वदायी मन्तव्य राख्दै भन्नुभयो, “कोशी क्षेत्र आफैमा एक क्षेत्रीय आईटी हब हो र यस क्षेत्रका प्रत्येक सरोकारवालाहरूसँग समन्वय र सहकार्य गर्न हामी पूर्ण रूपमा तयार छौँ।”
स्थानीय प्रतिभा र स्टार्टअपको प्रवर्द्धन: क्यान महासंघ मोरङका अध्यक्ष सुमित कुमार शाहले मानवीय पूँजीको महत्त्वमा जोड दिँदै भन्नुभयो, “हामीले नीतिगत बहस र पैरवी (Policy and Advocacy) मार्फत यस क्षेत्रका स्थानीय प्रतिभा र प्रविधि स्टार्टअपहरूलाई बढावा दिनुपर्छ।”
उद्यमशीलताको विकास: क्यान महासंघ सुनसरीका अध्यक्ष लोकेन्द्र प्रसाद ढकालले भन्नुभयो, “नेपालमा दिगो प्रविधि इकोसिस्टम निर्माण गर्न स्थानीय स्तरका आईटी व्यवसायी र उद्यमीहरूलाई प्रवर्द्धन गर्नु नै मुख्य कडी हो।”
आइसीटी फाउन्डेसनको आवश्यकता: क्यान महासंघ उदयपुरका अध्यक्ष राजन आचार्यले जग बलियो बनाउनुपर्नेमा जोड दिँदै भन्नुभयो, “डिजिटल नेपालको विकेन्द्रित अवधारणालाई साकार पार्न हामीले कोशी क्षेत्रमा बलियो आइसीटी फाउन्डेसन (ICT Foundation) तयार गर्नु पर्छ।”
क्षेत्रीय आईटी हबका रूपमा विराटनगरका सबल पक्षहरू:रणनीतिक दस्ताबेजका अनुसार, विराटनगर-इटहरी-धरानलाई एउटै बृहत् प्रविधि कोरिडोरका रूपमा विकास गर्न सकिने बलियो सम्भावना छ। विराटनगरसँग कोशी प्रदेशको डिजिटल अर्थतन्त्रलाई नेतृत्व गर्ने निम्न विशिष्ट क्षमता र पूर्वाधारहरू छन्: प्रादेशिक केन्द्र (Provincial Anchor): प्रशासनिक सुगमता र सार्वजनिक क्षेत्रको डिजिटल मागको निकटता।
औद्योगिक जग (Industrial Base): यस क्षेत्रका उद्योग र व्यवसायहरूमा ईआरपी (ERP), अटोमेसन, र साइबर सुरक्षाको उच्च माग। व्यापारिक नाका: सीमावर्ती क्षेत्रको वाणिज्यले सप्लायर चेन, लजिस्टिक र डाटा एनालिटिक्सका लागि नवीन अवसरहरू सिर्जना गर्ने।
रणनीति: स्थानीय मागदेखि विश्वव्यापी निर्यातसम्मकाठमाडौं देखि विराटनगर डिजिटल कोरिडोर अभियानको मुख्य उद्देश्य केवल तालिम र सेमिनारहरूमा मात्र सीमित हुनु होइन। यसको मुख्य ध्येय “नेपाल मेड सफ्टवेयर” (Nepal Made Software) उत्पादन गरी विश्व बजारमा निर्यात गर्नु हो।
यसअन्तर्गत हेल्थ-टेक, एग्रि-टेक, साइबर सुरक्षा र एआई-सक्षम (AI-enabled) सार्वजनिक सेवाहरूलाई प्राथमिकताको क्षेत्रमा राखिएको छ। निष्कर्ष तथा आगामी कार्यदिशा:बजेट २०८३/८४ पछिको समय यस मार्गचित्र कार्यान्वयनका लागि सबैभन्दा उपयुक्त अवसर हो। तत्कालका लागि ०-१०० दिनको कार्ययोजना अन्तर्गत विशेष कार्यदल गठन गरिनेछ र स्थानीय आईटी कम्पनी एवं फ्रिलान्सरहरूको म्यापिङ गर्ने कार्य अगाडि बढाइनेछ।
क्यान कोशी क्षेत्र यस बृहत् ‘मल्टी-स्टेकहोल्डर कन्सल्टेशन’ (Multistakeholder Consultation) मार्फत डिजिटल नेपालको अर्को चरणलाई नेतृत्व गर्न पूर्ण रूपमा प्रतिबद्ध छ।
