काठमाडौं । बर्दी अधिकारको प्रतीक हो, विशेषाधिकारको होइन । यसको वास्तविक प्रतिष्ठा नागरिकको विश्वास, कानुनप्रतिको निष्ठा र सार्वजनिक सेवाप्रतिको इमानदारीबाट स्थापित हुन्छ ।
काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयका प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक (एसएसपी) सुरेशप्रसाद काफ्लेले आर्थिक अनुशासन, व्यावसायिक इमानदारी, संस्थागत मर्यादा र नागरिकप्रतिको उत्तरदायित्वमा कुनै पनि सम्झौता नगर्न मातहतका ट्राफिक प्रहरी कर्मचारीलाई कडा निर्देशन दिएका छन् । राज्यबाट प्राप्त सेवा सुविधाप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै प्रहरी बर्दीको दुरुपयोग गर्ने तथा आर्थिक अनियमिततामा संलग्न हुने कुनै पनि कर्मचारीले उन्मुक्ति नपाउने उनको स्पष्ट सन्देश छ ।
१. आर्थिक अनुशासनमा शून्य सहनशीलता
आइतबार राजधानीमा आयोजित सडक सुरक्षा तथा ट्राफिक व्यवस्थापनसम्बन्धी अन्तरक्रियामा बोल्दै एसएसपी काफ्लेले प्रहरी सेवा व्यक्तिगत लाभ आर्जन गर्ने माध्यम नभई राज्य र नागरिकप्रतिको उत्तरदायित्व निर्वाह गर्ने सार्वजनिक जिम्मेवारी भएको स्पष्ट पारे । राज्यले उपलब्ध गराएको तलब तथा सेवा सुविधाप्रति सन्तुष्ट हुन नसक्ने कर्मचारीले अन्य पेसा वा व्यवसाय रोज्न सक्ने, तर प्रहरी सङ्गठनको प्रतिष्ठा र बर्दीको मर्यादामाथि आँच पुर्याउने गतिविधि कुनै पनि हालतमा स्वीकार्य नहुने उनले बताए ।
२. आचरणविपरीत काम गर्नेमाथि कारबाही
एसएसपी काफ्लेले चालु आर्थिक वर्ष सुरु भएयता आचरणविपरीत काम गर्ने २० देखि २५ जना प्रहरी कर्मचारीले जागिर गुमाइसकेको तथ्याङ्क प्रस्तुत गर्दै अनुशासन उल्लङ्घन गर्नेहरूमाथि कठोर कारबाही हुने चेतावनी दिए ।
‘हामीलाई आर्थिक अनियमितताको आरोप लाग्नुजति दुःखद कुरा अरू केही हुँदैन,’ उनले भने, ‘राज्यले दिएको तलबमा सन्तुष्ट हुनुपर्छ । चित्त बुझ्दैन भने अन्य क्षेत्रमा जाने विकल्प खुला छ, तर नियमविपरीत काम गर्ने कसैले पनि उन्मुक्ति पाउँदैन ।’
उनको अभिव्यक्तिले प्रहरी सङ्गठनभित्र व्यक्तिगत आचरण र संस्थागत विश्वसनीयताको महत्त्वलाई पुनः स्थापित गरेको छ । प्रहरी बर्दी राज्यको अधिकार र नागरिकको विश्वासको प्रतीक भएकाले यसको प्रयोग व्यक्तिगत स्वार्थ, आर्थिक लाभ वा अनुचित प्रभावका लागि हुन नहुने उनको निर्देशनको मूल आशय देखिन्छ ।
३. नागरिकमैत्री व्यवहार प्रहरी सेवाको पहिचान
एसएसपी काफ्लेले सडकमा प्रत्यक्ष रूपमा खटिने र नागरिकसँग दैनिक सम्पर्कमा रहने ट्राफिक प्रहरी कर्मचारीको व्यवहार मर्यादित, जिम्मेवार, संवेदनशील र परिस्थितिअनुकूल हुनुपर्नेमा विशेष जोड दिए ।
उनका अनुसार सडक व्यवस्थापनमा खटिने प्रहरी कर्मचारीले कानुनको पालना गराउने जिम्मेवारीसँगै मानवीय संवेदनशीलता, परिस्थितिको मूल्याङ्कन र नागरिकको वास्तविक आवश्यकतालाई पनि उत्तिकै महत्त्व दिनुपर्छ । सडकमा देखिने सबै परिस्थितिलाई एउटै दृष्टिकोणबाट मूल्याङ्कन गर्न नसकिने भएकाले विवेकपूर्ण निर्णय क्षमता आवश्यक हुने उनले बताए ।
४. मानवीय संवेदनशीलता र स्वविवेकीय अधिकार
‘कोही व्यक्ति घाइते बोकेर हतारमा अस्पताल जाँदै गरेको हुन सक्छ भने कोही मापसे गरेर होहल्ला गर्दै आएको हुन सक्छ,’ उदाहरण दिँदै उनले भने, ‘पछाडि घाइते राखेर तीन जना सवार भएको अवस्था र मापसे गरेर हेल्मेटविना तीन जना गुडेको अवस्थालाई एउटै दृष्टिकोणले हेर्न मिल्दैन । यस्तो बेला परिस्थितिअनुसार तपाईंहरूको स्वविवेक प्रयोग हुनुपर्छ ।’
उनले कानुन कार्यान्वयन गर्दा मानवीय अवस्थाको उचित मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने स्पष्ट पार्दै जानाजान कानुन उल्लङ्घन गर्ने, सार्वजनिक शान्ति र सडक अनुशासनमा खलल पुर्याउने तथा होहल्ला मच्चाउने व्यक्तिमाथि भने प्रचलित कानुनबमोजिम कडा कारबाही गर्न निर्देशन दिए ।
५. अधिकारसँगै जवाफदेहिताको सन्तुलन
प्रहरी कर्मचारीलाई प्राप्त अधिकारको प्रयोग कानुन, व्यावसायिक आचरण र नागरिक हितको सीमाभित्र रहनुपर्नेमा काफ्लेले जोड दिएका छन् । स्वविवेकीय अधिकारको अर्थ मनोमानी गर्ने छुट नभई परिस्थितिको वस्तुनिष्ठ मूल्याङ्कन गर्दै कानुनसम्मत र जिम्मेवार निर्णय लिन सक्ने व्यावसायिक क्षमता भएको उनको निर्देशनको आशय छ ।
व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा नागरिकको हितलाई प्राथमिकतामा राखेर सेवा प्रवाह गर्नुपर्ने उल्लेख गर्दै उनले ट्राफिक प्रहरीकै कारण सर्वसाधारणले सडकमा अनावश्यक सास्ती भोग्नुपर्ने अवस्था आउन नदिन मातहतका कर्मचारीलाई सचेत गराए ।
सडकमा खटिने प्रहरी कर्मचारीको बोली, व्यवहार, निर्णय क्षमता र कार्यशैलीले समग्र प्रहरी सङ्गठनप्रतिको जनविश्वास निर्माण गर्ने भएकाले प्रत्येक कर्मचारीले आफ्नो जिम्मेवारी सार्वजनिक सेवाको उच्च मानकअनुरूप निर्वाह गर्नुपर्ने सन्देश उनको निर्देशनमा अन्तर्निहित छ ।
६. नेतृत्वको मूल्याङ्कन कार्यसम्पादनबाट
प्रहरी सङ्गठनको प्रभावकारिता पद, दर्जा र अधिकारमा मात्र सीमित हुँदैन । त्यसको वास्तविक मापन नेतृत्वको कार्यक्षमता, संस्थागत अनुशासन, व्यावसायिक निष्पक्षता, नागरिकप्रतिको व्यवहार र परिणाममुखी सेवा प्रवाहबाट हुन्छ ।
यस दृष्टिले एसएसपी काफ्लेले प्रस्तुत गरेको आर्थिक अनुशासनप्रतिको कठोरता, बर्दीको मर्यादा संरक्षण गर्ने प्रतिबद्धता र सडकमा खटिने प्रहरीलाई परिस्थितिअनुसार विवेकपूर्ण निर्णय लिन दिएको निर्देशनलाई संस्थागत नेतृत्वको महत्त्वपूर्ण पक्षका रूपमा लिन सकिन्छ ।
प्रहरी सेवामा जिम्मेवारी निर्वाह गर्ने कर्मचारीको मूल्याङ्कन गर्दा अनुशासन कायम गर्ने क्षमता, आर्थिक अनियमितताप्रतिको शून्य सहनशीलता, नागरिकमैत्री व्यवहार, कानुनको निष्पक्ष कार्यान्वयन र सङ्गठनप्रतिको जवाफदेहितालाई वस्तुनिष्ठ आधार बनाउन आवश्यक छ ।
७. संस्थागत सुधारको आधार इमानदार नेतृत्व
प्रहरी सङ्गठनको गरिमा बर्दीको चमकमा होइन, त्यस बर्दी धारण गर्ने व्यक्तिको आचरण, इमानदारी र नागरिकले अनुभूति गर्ने सेवाको गुणस्तरमा प्रतिबिम्बित हुन्छ । राज्यको अधिकार प्रयोग गर्ने प्रत्येक प्रहरी कर्मचारी नागरिकप्रति उत्तरदायी हुनुपर्छ भन्ने मान्यतालाई व्यवहारमा उतार्न सक्ने नेतृत्व नै संस्थागत सुधारको आधार बन्न सक्छ ।
आर्थिक अनुशासन, व्यावसायिक निष्ठा, मानवीय संवेदनशीलता र नागरिकप्रतिको जवाफदेहितालाई कार्यसम्पादनका आधारभूत मानक बनाउन सक्ने नेतृत्वलाई संस्थागत रूपमा प्रोत्साहन गर्नु राज्यको दायित्व पनि हो । प्रहरी नेतृत्वको मूल्याङ्कन पद र कार्यकालका आधारमा मात्र नभई सङ्गठनमा स्थापित गरेको अनुशासन, नागरिकले प्राप्त गरेको सेवा र संस्थागत सुधारमा पुर्याएको योगदानका आधारमा हुनुपर्छ ।
