–प्रीति रमण
केही दिनअघि प्रदर्शित भएको ।।।बोक्सीको घर’ चलचित्रले व्यावसायिक सफलता हासिल ग¥यो । समीक्षकहरुले यसको विषयवस्तु तथा कलाकारको पनि निकै प्रशंसा गरे । धेरै समयपछि महिलाको विषयवस्तुमा आधारित फिल्मले यस्तो सफलता हासिल गरेको हो । हाम्रो समाजमा महिलाहरु बोक्सीको रुपमा लाञ्छित, अपहेलित हुनुको साथै पीडित पनि बनाइएको विषयवस्तुलाई यो चलचित्रले बडो मिहीन ढंगले उठाएको छ । महिलाप्रति हाम्रो समाजको दृष्टिकोणलाई यसले छर्लंग पारिदिएको छ । कसरी महिला समाजमा नै पीडित बन्नुपर्दा पछौटेपनको शिकार भइरहेका छन् भन्ने बुुझ्न पनि यो चलचित्रले मद्दत गर्छ । तर, यो चलचित्र निर्माण गरेर, त्यसमा सशक्त अभिनय गरेर सफल भएकी र समाजलाई आफ्नो ऐना देखाएकी कलाकार तथा निर्मात्री केकी अधिकारीको केही शब्दले भने अझै महिला वर्गलाई झस्काउँछ ।
पहिलो त महिला कलाकार आफैंमा सक्षम छन्, स्टार पुरुष कलाकारको सहायताविना पनि सफल हुन सक्छन् भन्ने कुरा केकीले यो चलचित्रमार्फत गरेकी छन् । उनी सहरी परिवेशमा हुर्किएकी, राम्रो शिक्षा पाएकी, सुसंस्कृत र शिक्षित परिवारकी आधुनिक युवती हुन् । तर, अहिले पाएको सफलताको विषयमा उनको क्षमतामाथि विभिन्न पक्षबाट प्रश्न र आशंका आउनु भएको निन्दनीय र खेदजनक छ । यसले हाम्रो समाजको सोचमा खासै परिवर्तन हुन नसकेको पनि स्पष्ट पार्छ । उनकै शब्दमा भन्नुपर्दा ।।।कुनै पनि महिला अलि शक्तिशाली, बोल्न सक्ने, आफ्नो हक दाबी गर्न सक्ने भयो भने उसलाई एउटा न एउटा लाञ्छना, आरोप वा लेबल लगाएर कमजोर बनाउने पहिलेको परम्परा अर्को रूपमा अझै चलिरहेको जस्तो लाग्छ । कतिपय कुरा लेबल लगाइसकेपछि यस्ता हुन्छन्, जसलाई कुनै तर्कले जित्न सक्दैन । बोक्सी आरोप त्यस्तै हो नि ! ‘यो बोक्सी हो’ भनिदिएपछि मान्छेले तर्क र तथ्य नहेरीकन स्वीकार गर्ने गरेको देखिन्छ ।’
उनले भनेजस्तै अहिले पनि सर्वप्रथम महिलाको क्षमतामाथि प्रश्न उठाउने गरिन्छ । महिला भएकै कारण काम गर्न सक्ला त ? भन्ने प्रश्न गरिन्छ । यदि आफ्नै बलबुतामा कथम्कदाचित् महिलाले सफलता हासिल गरेमा पहिला त स्वीकारिँदैन या सहानभूति देखाउने गरिन्छ । यो अवस्था गाउँ वा सहर दुवैतिर उस्तै छ । त्यसको स्वरुपमा भने फरक होला । केकीकै शब्दमा भन्नुपर्दा ।।।आधुनिक शहरी समाजमा पनि यसले अर्को रूप लिएको छ । त्यो कस्तो भने कुनै महिलाले एकदमै छिटो प्रगति गरेको छ भने, ऊसँग आँखा जुधाएर कुरा गर्दा उसको इनर्जीले गर्दा भाइब्रेसन महसुस भयो भने त्यस्ता महिलालाई ।।।यो त क्या बोक्सी छ’ भनिदिने गरेको पाइन्छ । ।।।कम्पनीमा आउने बित्तिकै दुई–तीन महिनामा यसको प्रोगेस हेर त, दिस इज नट न्याचुरल’ भनिदिने । कसैको इनर्जी त्यस्तो हुन्छ, कोही एकदमै ट्यालेन्टेड हुन्छ, बौद्धिक र तार्किक हुन्छ । त्यसको कदर नगर्ने, उल्टै ।।।त्यसले त जादु गर्छे’, ।।।त्यो त बोक्सी छ’, ।।। त्यसको अगाडि बोल्नै सकिंदैन’ भन्ने गरेको पाइन्छ ।
महिलालाई अघि बढ्न विशेषगरी पितृसत्तात्मक सोच प्रमुख बाधाको रुपमा छ । यस्तो सोच महिला र पुरुषमा दुवै हुन सक्छ । महिलामा हुनुको कारण भने अशिक्षा र सचेतताको कारण हुन सक्छ । तर, त्यो अत्यन्त न्यून मात्रामा छ । अन्तिममा महिलाले महिलाको नै पक्ष लिएका उदाहरण छन् । तर, पुरुषमा भने त्यस्तो कमै मात्रामा देखिन्छन् । त्यसैले सर्वप्रथम पुरुषहरुले आफ्नो सोचलाई बदल्नुपर्ने देखिन्छ । तर, सबै पुरुष उस्तै हुन्छन् भन्न खोजिएको पनि होइन । हाम्रो समाजमा दुई किसिमका पुरुष छन् । एउटा महिलाहरूले उन्नति, प्रगति गर्नुपर्छ भनेर साँच्चिकै मान्ने । त्यसमा सकेको सहयोग पनि गर्ने । महिलाहरू पछाडि परेका छन्, उनीहरूलाई अगाडि ल्याउनुपर्छ भनेर सोच्ने पुरुषहरू छन् ।
दोस्रोचाहिं ।।।तिमी महिला भएका कारण यतिभन्दा अघि बढ्न सक्दिनौ है’ भनेर पारिदिइरहने खालका छन् । महिलालाई ।।।तिमी जति नरम, हस्, हजुर भन्ने हुन्छ्यौ त्यति सफल हुन्छ्यौ’ भनेर सिकाइएको हुन्छ । केकी भन्छिन्, ।।।महिला भनेकै ‘प्लिजिब’ हुनुपर्छ भनेर सिकाइयो, हामी पनि त्यही माइन्डसेटबाट हुर्किएका हौं । हामीलाई पनि एकदमै मिठो बोल्नुपर्छ, नत्र काम पाइँदैन जस्तो हुन्छ । खासमा चाहिं हामीसँगै मिलेर यस्तो समाज बनाउनुपर्छ जहाँ महिलाहरूलाई तिम्रो क्षमता र प्रतिभाले काम पाउने हो, ।।।प्लिजिब’ भइराख्नु पर्दैन, तिम्रो जस्तो स्वभाव छ त्यस्तै बन भनेर सिकाइयोस् । प्लिजिब’ हुनु महिलाको ‘स्किल’ होइन । किनभने, एकदमै अराजक, जे मनमा लाग्यो त्यही भनिहाल्ने स्वभावको पुरुषलाई त यो समाजले ।।।कस्तो स्पष्ट वक्ता’ भनेर स्वीकार गर्छ ! महिलाको पनि त सबैखाले स्वभाव हुन्छ नि ! त्यसलाई पनि बुझ्ने समाज आवश्यक छ ।’
के यो समाज महिलाको सफलतालाई स्वीकार्न सक्छ ? महिलालाई निर्बाध अघि बढ्न सहयोग गर्न सक्छ ? महिलामाथि अनावश्यक लाञ्छना र चरित्रहत्या हुने भाषा प्रयोग गर्दैन ? यी प्रश्नको जवाफ सकारात्मक रुपमा आउन सके मात्र समाज महिलाको स्थान पुरुष बराबर भएको मानिन्छ । महिलाको सम्मान नै सभ्य समाजको परिचायक होइन र ?
