काठमाडौं । नेपाली पत्रकारिताको मूलधारमा तीन दशकभन्दा लामो समयदेखि निरन्तर क्रियाशील ऋषि धमला यतिबेला सञ्चारकर्मको घेराभन्दा माथि उठेर प्रत्यक्ष नागरिक सेवा र सामाजिक रूपान्तरणको महाअभियानमा होमिएका छन्। पत्रकारितासँगै ‘स्वतन्त्र नागरिक अभियान’को नेतृत्व सम्हालिरहेका धमलाको पछिल्लो तराई-मधेश दौडाहाले राज्यको उपस्थिति कमजोर भएका र पहुँचविहीन नागरिकहरूका लागि एउटा बलियो भरोसाको केन्द्रका रुपमा स्थापित गरिदिएको छ। स्थानीय स्तरका जटिल समस्याहरूको सूक्ष्म पहिचान गर्ने, पीडित परिवारको घरदैलोमै पुगेर सान्त्वना दिने र तत्काल राहत तथा प्रशासनिक समाधानको पहल गर्ने उनको यो कार्यशैलीले राजनीतिक दलका नेताहरूलाई समेत नैतिक दबाब सिर्जना गरेको छ।
नेपाली समाजमा प्राकृतिक विपद्ले जनजीवन अस्तव्यस्त बनाउँदा ऋषि धमला सधैँ अग्रपङ्क्तिमा उभिने गरेका छन्। केही समयअघि रसुवा र भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढी होस् वा धादिङ र नुवाकोटका बाढीपीडितको चित्कार, धमलाले ज्यानको बाजी थापेर प्रभावित क्षेत्रमै पुगी राहत र उद्धारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए।
यही मानवीय संवेदनाको निरन्तरता स्वरूप दशैँको उल्लासलाई त्यागेर बाढीपीडितको अवस्था बुझ्न गाउँ-गाउँ पुगेका धमला तिहारको समयमा भने जीवनमरणको दोसाँधमा रहेका क्यान्सर पीडितहरूको उपचारमा सहजीकरण गर्न अस्पताल र दाताहरूकहाँ धाउँदै गरेका देखिए। दु:खी-पीडितको सेवामा समर्पित हुने उनको यो निःस्वार्थ भावनाले आम नागरिकको मन जितेको छ।
तराई-मधेशको पछिल्लो भ्रमणका क्रममा धमलाले सतही भाषणबाजीभन्दा माथि उठेर त्यहाँको आर्थिक, सामाजिक र मानवीय समस्याहरूलाई गहिराइमा पुगेर सम्बोधन गर्ने प्रयास गरेका छन्। विशेषगरी स्थानीय पूर्वाधार, सीमावर्ती भन्सार र वैदेशिक रोजगारीका क्रममा बिचल्लीमा परेका नागरिकका मुद्दालाई उनले उच्च प्राथमिकतामा राखेका छन्:
पर्सा र वीरगञ्जमा आर्थिक तथा पूर्वाधार पहल
देशको प्रमुख आर्थिक नगरी वीरगञ्ज र पर्सा जिल्लामा छोटी भन्सार सञ्चालनमा देखिएका नीतिगत तथा व्यावहारिक जटिलताहरू फुकाउन धमलाले सरोकारवाला निकायसँग प्रत्यक्ष संवाद र पहलकदमी लिएका छन्। साना व्यापारी र स्थानीय बासिन्दाको जीविकोपार्जनसँग जोडिएको भन्सार समस्या समाधानका लागि उनको सक्रियता प्रशंसनीय देखिएको छ। यसका साथै, वीरगञ्ज महानगरपालिकाले सडक विस्तारका क्रममा भत्काएका संरचनाहरूको न्यायोचित व्यवस्थापन र पुनर्निर्माणका विषयमा समेत उनले गम्भीर चासो राख्दै स्थानीय प्रशासन र पीडित पक्षबीच समन्वयको सेतु बन्ने प्रयास गरेका छन्।
रौतहटमा सांस्कृतिक ऐक्यबद्धता र परदेशीको उद्धार
तराई-मधेशको महान पर्व छठको पावन अवसरमा रौतहट पुगेका धमलाले स्थानीय संस्कृति र परम्परामा घुलमिल हुँदै छठी माताको पूजाअर्चना गरे। पहाड र मधेशबीचको भावनात्मक एकतालाई मजबुत बनाउने सन्देश दिएका धमलाले सोही भ्रमणका क्रममा एउटा अत्यन्तै संवेदनशील मानवीय कार्यको सुरुवात गरेका छन्। वैदेशिक रोजगारीका सिलसिलामा दुबईको जेलमा नारकीय जीवन बिताइरहेका एक स्थानीय युवाको परिवारलाई घरमै पुगेर भेटेका धमलाले ती युवाको सकुशल उद्धार गरी स्वदेश फर्काउन कूटनीतिक र प्रशासनिक स्तरमा निर्णायक पहल गर्ने दृढ संकल्प व्यक्त गरेका छन्। अभिभावकविहीन बनेको उक्त परिवारका लागि धमलाको यो आश्वासन अँध्यारोमा आशाको दियो बनेको छ।
सर्लाहीका शोकसन्तप्त परिवारलाई भरोसा
सर्लाहीको सुन्दरपुर पुगेर धमलाले भीमफेदीमा भएको दर्दनाक सवारी दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका ६ जनाको परिवारलाई भेटेर गहिरो समवेदना प्रकट गरे। शोकमा डुबेका परिवारजनको पीडामा सहभागी हुँदै धमलाले तत्काल राहत उपलब्ध गराउनुका साथै मृतकका आश्रित बालबालिकाको सम्पूर्ण शिक्षादीक्षाको जिम्मेवारी र सहयोगका लागि ठोस प्रतिबद्धता जनाएका छन्। अभिभावक गुमाएर भविष्य अन्योलमा परेका बालबालिकाका लागि उनको यो घोषणा संजीवनीसरह साबित भएको छ।
वैकल्पिक नागरिक नेतृत्व र जनअपेक्षा
तराई-मधेशको स्वास्थ्य, शिक्षा र समग्र विकासको सुधारका लागि बुलन्द आवाज उठाइरहेका धमलाको यो दौडाहालाई राजनीतिक विश्लेषक र आम नागरिकले ‘जनताप्रतिको सच्चा उत्तरदायित्व र निःस्वार्थ सेवाको अनुपम नमुना’ का रूपमा व्याख्या गरेका छन्। चुनावको मुखमा भोट माग्न, मठमन्दिरमा पूजाआजा गर्न र औपचारिक सभा-समारोहमा माला लगाउन मात्र तराई झर्ने राजनीतिक दलका नेताहरूको प्रवृत्तिका बीच धमलाको यो शैली बिल्कुलै फरक र प्रेरणादायी देखिएको छ।
कुनै पद, प्रतिष्ठा वा राजकीय सुविधाबिना नै एकजना सञ्चारकर्मी तथा नागरिक अभियन्ताले देशका कुनाकाप्चामा पुगेर जसरी नागरिकका पीडा सुनिरहेका छन् र समाधानका लागि राज्यका निकायहरूलाई झकझक्याइरहेका छन्, त्यसले नेपाली समाजमा ‘नागरिक अभियान’को शक्तिलाई पुनर्परिभाषित गरिदिएको छ।
धमलाले देखाएको यो सक्रियता, समर्पण र मानवीय संवेदनशीलताले एकातिर पीडित नागरिकलाई तत्काल राहत र न्यायको अनुभूति दिलाएको छ भने अर्कोतिर नीति निर्माण तहमा बसेकाहरूलाई जनउत्तरदायी बन्न कडा दबाब सिर्जना गरेको छ। तराई-मधेशका आम नागरिकले धमलालाई एक पत्रकार र अभियन्ता मात्र नभई सुख-दुःखको सच्चा सारथिका रूपमा स्वागत गरिरहेका छन्।
