काठमाडौं । यस वर्ष अर्थशास्त्र तर्फको नोबेल पुरस्कार रोबर्ट ई. हल र माइकल उडफोर्डलाई संयुक्त रूपमा प्रदान गरिएको छ ।
रोयल स्वीडिस एकेडेमी अफ साइन्सेसले उनीहरूलाई ‘समष्टिगत आर्थिक स्थिरीकरणका व्यष्टिगत आर्थिक आधारहरू’ को खोज तथा विकासका लागि यो प्रतिष्ठित पुरस्कार दिइएको हो ।
‘यी मोडलहरूको आधारमा, समयमै चालिने वित्तीय र मौद्रिक नीतिगत कदमहरूले अर्थतन्त्रमा आउने तीव्र उतारचढावलाई कम गर्न सक्छन्,’ पुरस्कार समितिले विज्ञप्तिमा भनेको छ ।
यी दुई अर्थशास्त्रीहरूले आर्थिक मन्दी र उतारचढावलाई प्रभावकारी ढङ्गले व्यवस्थापन गर्न सघाएको समितिले उल्लेख गरेको छ ।
उनीहरूको योगदान के हो?
यस वर्षका विजेताहरू रोबर्ट ई. हल र माइकल उडफोर्डले अर्थशास्त्रमा ‘न्यु किन्सियन प्याराडाइम’ को आधारशीला खडा गरेका छन्। उनीहरूको यो अनुसन्धानले स्थिरीकरण नीतिको सिद्धान्तमा युगान्तकारी परिवर्तन ल्याएको छ।
विगतमा अर्थतन्त्रलाई केवल माथिबाट अर्थात् समष्टिगत दृष्टिकोण (चराको आँखाबाट) मात्र हेर्ने गरिन्थ्यो। तर, यी दुई अर्थशास्त्रीले ‘माइक्रोफाउन्डेसन’ अर्थात् तल्लो तहबाट आर्थिक मोडलहरू निर्माण गरे।
उनीहरूको सिद्धान्तअनुसार, कुनै पनि ठूलो आर्थिक नतिजा भनेको लाखौँ घरपरिवार र व्यवसायहरूले सूक्ष्म स्तरमा गर्ने दैनिक निर्णयहरूको उपज हो। यही यथार्थलाई उनीहरूको मोडलले सफलतापूर्वक समेटेको छ।
यस कारण दिइयाे पुरस्कार ?
नोबेल पुरस्कार समितिका अनुसार, अर्थतन्त्र सधैँ एकै गतिमा चल्दैन, यसमा उकालो र ओरालो लाग्ने चक्रहरू आइरहन्छन्। हल र उडफोर्डको अनुसन्धानले अर्थतन्त्रका यस्ता तीव्र उतारचढावलाई सन्तुलित गर्न मद्दत गरेको छ।
सही समयमा अर्थतन्त्रलाई गति दिने वा सुस्त बनाउने कदम चाल्न सकियो भने त्यसले स्थिरता प्रदान गर्छ र देशलाई लामो समयसम्म चल्ने मन्दी वा अनियन्त्रित मूल्यवृद्धिबाट बचाउँछ।
उनीहरूकै अनुसन्धानको परिणामस्वरुप बनेका ‘न्यु किन्सियन मोडल’हरूले सरकारी नीतिले व्यापार चक्रलाई कसरी असर गर्छ भनेर व्याख्या गर्न र मापन गर्न सम्भव बनाएका छन्।
यो सिद्धान्त आजको विश्वमा कति महत्त्वपूर्ण छ भने, हाल विश्वभरका अर्थ मन्त्रालयहरू र केन्द्रीय बैंकहरूले सन्तुलित र सुसूचित निर्णयहरू लिन यही मोडलको प्रयोग गर्छन्। नीति निर्माताहरूसँग अहिले योभन्दा प्रभावकारी अर्को कुनै विकल्प नै छैन।
सामान्य भाषामा भन्दा, अर्को पटक जब तपाईंको देशको केन्द्रीय बैंकले नयाँ ब्याजदर तोक्छ, तब त्यो निर्णयको पछाडि यिनै नोबेल विजेताहरूको ‘माइक्रोफाउन्डेसनसहितको न्यु किन्सियन मोडल’मा आधारित गणनाले काम गरिरहेको हुन्छ।
घरायसी र व्यावसायिक परिस्थितिहरू निरन्तर परिवर्तन भइरहने हुँदा यी मोडलहरूलाई समयअनुसार सजिलै ढाल्न पनि सकिन्छ।
महामारी र ऊर्जा सङ्कटमा देखियो प्रत्यक्ष प्रभाव
नोबेल विजेताहरूको यो अनुसन्धानले ठूला समष्टिगत आर्थिक सङ्कटहरूलाई पहिलेभन्दा धेरै प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थापन गर्न सम्भव बनाएको छ।
हालैका वर्षहरूमा विश्वले भोगेको कोभिड-१९ महामारी र ऊर्जा सङ्कटको समयमा यो मोडल अत्यन्तै लाभदायक साबित भयो।
नीति निर्माताहरूले यही सिद्धान्त प्रयोग गरेर अर्थतन्त्रलाई सम्हालेका कारण यी पछिल्ला सङ्कटहरूले सन् १९७० को दशकमा जस्तो आर्थिक वृद्धि र मुद्रास्फीतिमा दीर्घकालीन नकारात्मक असर पारेनन्। न त विश्व सन् १९३० को दशकको जस्तो विनाशकारी आर्थिक महामन्दी मै फस्यो।
यद्यपि, अर्थतन्त्रमा मन्दी र उच्च मुद्रास्फीतिका घटनाहरू पूर्ण रूपमा समाप्त त भएका छैनन्, तर यी अर्थशास्त्रीहरूको योगदानका कारण अब त्यस्ता सङ्कटहरू धेरै लामो समयसम्म टिक्न पाउँदैनन्।
