लोकनारायण सुबेदी
अमेरिकी अर्थ बयवस्थाको हिसाबले यो ईरान बिरुद्ध थोपरिएको अमेरिकी–इज्रायली साम्राज्यबादी लडाई शरुदेखि नै निकै महँगो परिरहेको युद्ध–अर्थ राजनीतिक बिश्लेषहरु औंल्याउदै आएका थिए । यस युद्धको कडा प्रतिरोधी ईरानले अहिलेसम्म ३ हजारभन्दा बढी ड्रोनको प्रहार गरिसकेको तथ्यांक बिश्लेषकहरुले ती औंल्याएका छन् । ती ईरानी ड्रोनहरुको मूल्य झण्डै २० हजार डलर जति पुगेको बताईन्छ । तर ती ईरानी ड्रोनहरुलाई खसाल्नका लागि अमेरिकाका जुन प्रक्षेपास्त्र(मिसाईलहरु) प्रयोग गरिएका छन् तिनको मूल्य भने १० लाख डलरभन्दा बढी भएको आकलन ती बिश्लेषकहरुले गरेका छन् । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प बितेको सातादेखियता बिहान बेलुकै युद्ध बिरामका लगि बारम्बार जोड दिदै आइएरहेका थिए र यो युद्ध अब समाप्त हुनै लागेको बताइरहेका थिए । तर उनले यसो भन्नु भन्दा पहिला त उनी यो ईरानसँगको अमेरिका र ईज्रायलको संयुक्त युद्ध उनीहरुले जित्नै लागेको घोषणा गर्दै थिए । कतिसम्म भनेका थिए भने ईरानले अब घुँडा टेक्नै आँटेको छ । पछिल्लो समय उनका ती सबै कुरा झूटो प्रचार गरिएका नक्कली कुरा साबित भए । त्यसपछि ट्रम्पलाई ययार्थ शायद महसुश भयो होला ।
त्यसैले गएको २९ फेब्रुअरीका दिन ईरानमाथि हमला गर्ने र त्यहाँका सर्बोच्च नेता अली खामेनेईको हत्या गर्ने काम गरेपछि ईरानमा आफु खुशीले शासक नियुक्त गर्ने र त्यसपछि ईरानको तेल भण्डार कब्जा गर्ने उनको जुन ठूलो सपना र इरादा थियो त्यो ईरानको अपूर्ब अप्रत्याशित प्रतिरोधले चकनाचुर तुल्याइदियो । त्यसैले युद्धका झण्डै तीन साता बित्न थालिसकेपछि युद्ध शुरु गर्ने अमेरिका नै यतिबेला पछि हट्न थालेको या हट्ने उपाय खोजिरहेको प्रतीत हुन्छ । अमेरिकामा नै यो युद्धको ठूलो बिरोध उनले खेपिरहेका छन् । तर अडियल प्रकारका जिद्दी डोनाल्ड ट्रम्प आफ्नो त्यो हठीपन अहिले पनि जारी नै राखिरहेका देखिन्छन् र भन्दैछन् कि ईरान बार्ताका लागि तयार भएको छ । ईरानले भने बर्ताको त कुरै छोडौ त्यसमा सम्भावनालाई पनि स्पष्टसँग अस्वीकार गरिरहेको छ । यद्यपि युद्धरत पक्ष बार्ताका लागि पनि तयार रहिरहने कुरालाई कसैले इनकार त गर्दैनन् तर अमेरिकाले बार्ताभन्दै हमला गर्दै गरेर बिगतमा धोका दिदैएकोले ईरानले अहिले त्यस्तो बताएको होला । यद्यपि कुनै दिन समस्या सही समाधानको लागि बार्ता हुने कुरा पनि कसैले इनकार गर्दैन । तर अहिले बार्ता बार्ता भन्ने कुरा ट्रम्पले बारम्बार गर्न थालेका छन् । ईरान भने जबाफी हमलामा नै जोड दिइरहेका छ । भारत, पाकिस्तान लगायत बिभिन्न आठ देशहरुसँग ट्रम्पले बार्ताको मध्यस्थताका लागि हार गुहार गरिरहेको देखिन्छ । के बताइन्छ भने पाकिस्तानले ईरानसँग अमेरिकाको बार्ता गराउन सक्छ र यसमा अमेरिकाका उपराष्ट्रपति जेडी भान्स सामेल हुनसक्ने पनि बताइएको छ । तर ईरानीपक्षबाट को बार्तामा को सामेल होला त्यसको अनुमान समेत लाग्न सकेको छैन ।
यस सम्वन्धमा भारतमा त केसम्म पनि भनिदैछ भने यदि पाकिस्तानले यो बार्ताको मध्यस्थता गर्न सक्यो भने त्यो भारतका लागि पनि एउटा पराजय जस्तै ठहरिनेछ । त्यो किन पनि भने बिश्वमा पाकिस्तालाई एकथरीले एउटा आक्रान्त देशको रुपमा हेर्ने गदैै आएका छन् अनि भारतलाई भने तथाकथित शान्तिदूतकारुपमा । त्यसैले भारतीय सत्तापक्ष पाकिस्तानबाट आफुलाई प्राप्त कथित शान्तिदूतको कल्की खोसिने चिन्ताले पाकिस्तानप्रति पूर्बाग्रह ओकलिरहेको प्रतीत हुन्छ ।
यद्यपि यो आलेख तयार गर्दैगर्दा पछिल्लो समय अमेरिकार र इज्रायलले इरानको सैन्य केन्द्रहरु र शस्तास्त्र उत्पादन केन्द्रहरुमाथि भिषण आक्रमण गरेर ईरानलाई उठ्नै नसक्ने गरी थला बसाएको र अब ईरान बार्ताका लागि तयार भएको भनेर पनि प्रचार गर्न छोडेको छैन । तर बिश्वको सबैभन्दा शक्तिशाली सैन्य क्षमता र प्रबिधि भएको अमेरिकार र इज्रायलसँग एक महिनादेखि लगातार प्रतिरोध चलाइरहेको ईरानलाई कम आक्ने जुन प्रचारबाजी अमेरिका र इज्रायलले चलाउदै आएका थिए त्यो भने सरासर झूटो रहेछ भन्ने कुरा प्रमाणित भएको छ । पुरानो सभ्यता भएको मुलुकको आधुनिक सैन्य क्षमता पनि निकै सबल र अत्याउने खालकै बिकसित गरेको यो युद्धले प्रष्ट पारिदिएको छ । बिश्वलाई २५ प्रतिशत तले आफूर्ति गर्ने मूख्य द्वार हर्मुज जल डमरुको मूल जलमार्गमा ईरानले रोकावट गरेबाट पनि उसको क्षमतालाई दर्शाइरहेको छ । यसले गर्दा तेल आपूर्ति श्रृंखला अबरोध भएर बिश्वभरी नै तेलको मूल्य बढेको र त्यसको चौतर्फी प्रभावले गर्दा आधारभूत खाद्य बस्तु लगायत अन्य दैनिक उपभोगका उपयोगी बस्तुहरुको मूल्य पनि प्रभावित भएर जन जीवन थप कष्टकर बन्न थालेको छ ।
एक महिनादेखि लगातार चल्दै आएको यो युद्धमा हजारौंले मृत्यु बरण गर्न बाध्य हुनुु परेको छ भने लाखौं लाख परिबार बर्बाद बन्न पुगेका छन् । अनि कयौं देशको अर्थब्यवस्थामा ठूलो नकारात्मक असर पुगेको छ । यी सबै कारणले गर्दा अर्बौं अर्बको धन सम्पत्ति नष्ट भएको र भइरहेको छ । दुबै हातले धन सम्पत्ति प्रदान गर्ने पृथ्वीलाई बम–बारुदको मारले ध्वस्त र मरणासन्त तुल्याइदिएको र तुल्याइरहेको छ । बोल्न नसक्ने पशु पंक्षीहरु, जीवजन्तुहरु, बोट बिरुवाहरुको अस्तित्व नै यसले ठूलो संकटमा परेको छ । त्यतिमात्र होइन, महासागर, सागर, नदीहरु,तलाऊ र पोखरीहरुमा पनि युद्धले बिषालु बन्न पुगेका छन् । यस स्थितिले सबै कुरा भताभुंग भएको प्रष्ट छ । अनि हतियार उदाउँदै र सर्बत्र ध्वंश मच्चाउदै बार्ताको कुरा गर्नु पनि पाखण्ड बाहेक केही हुँदैन नै । युद्धको शुरुवातमै अमेरिकी – इज्रायली साम्राज्यबादले ईरानका सर्बोच्च नेता अली खाईमेनीको हत्या गरेपछि ईरानले आफ्नै शर्तमा मात्र युद्ध बन्द हुने कुरा जनाउँदै आएको छ र रगतको आखिरी थोपा रहुञ्जेल लड्ने शपथ खाँदै आएको छ । यस कारणले पनि ईरानले हमला तीब्र पारेको र त्यसलाई समाप्त पार्ने कुरा पनि गरिरहेको छैन । यद्यपि कुरा गर्दै नगर्ने भनेको छैन र सार्थक बार्ता गर्ने कुरा पनि बताइरहेको छ र कुनै सम्भावित सम्झौताका लागि तयार रहेको पनि बताउन छोडेको छैन । इज्रायलले सिधै बार्ता गर्ने त भनेको छैन तर ईरानको आक्रामक तेब्बर देखेर ठूलो असमञ्जसमा परेको र अरु अरु देश मार्फत अप्रत्यक्षरुपमा बार्ताको प्रस्ताव उसले पनि राख्न छोडेको छैन । ट्रम कहिले ४८ घण्टाको समय दिन्छन्, कहिले ५ दिनको समय दिन्छन् भने पछिल्लो समय ३० दिनको दिएका छन् । तर ईरानले यसलाई बिश्वसनीय मानेको देखिदैछ भने ट्रम्पसँग इज्रायलका नेता नेतान्याहू «पनि आश्चर्यमा परेको देखिएको छ ।
हुन पनि अमेरिकाले उच्च र छिटो उडान गर्ने ब्यालेस्टिक मिसाईल जस्ता फाइटर बिमानमा ठूलो लगानि गरेको थियो । तर ईरानले थोरै खर्चमा तल तल उड्ने, राडारको दूरीले नभेट्ने र मन्द गतिका जुन ड्रोनहरु बनाएको रहेछ त्यसले नै उसले काम फत्ते गरिरहेको छ । एकथरीले ईरानका त्यस्ता ‘ड्रोन गुरिल्ला’हरुले अमेरिका र इज्रायललाई आच्छु आच्छु पारेको बताइरहेका छन् । ईरानले अमेरिका र इज्रायललाई यसरी ड्रोनले जबाफ दिने तयारी कहिलेदेखि गरिरहेको थियो बल्ल अहिले मात्र थहा हुन सकेको छ । यद्यपि अमेरिकाको सिआईए र इज्रायलको मोसाद बिश्वका सबैभन्दा खतरनाक प्रभावशाली गुप्तचर संस्था मानिन्छन् तिनको अबस्था पनि यो लडाईले खुलस्त पारिदिएको छ । ईरानलाई निकै कमजोर सम्झेर अमेरिकी र इज्रायली साम्राज्यबादीहरुले जुन युद्ध थोपरेका थिए त्यसका बिरुद्ध ठूलो मूल्य चुकाएर ईरान लडिरहेको छ । बिश्व जनमत ईरानको पक्षमा छ । किनभने यो युद्ध अमेरिका र इज्रायलले अन्तर्राष्ट्रिय कानुन, संयुक्त राष्ट्र संघको बडापत्र तथा सार्बभौम राष्ट्रहरुको सिद्धान्त बिपरीत ईरानमाथि लादिएको युद्ध हो । त्यसैले अमेरिका अत्तालिएर बार्ता बार्ता भन्दै नयाँ हमला गर्ने तयारीमा लागेको ईरानले आकलन गर्दै एकथोपा रगत हुञ्जले देशको रक्षाका लागि लड्ने कुरा बारम्बार दोहोर्याउने गरेको छ । जनधारणा साप्ताहिक
