एजेन्सी । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई सम्झौताका लागि तयार हुन चेतावनी दिएका छन्। अमेरिकासँगको सम्झौताका लागि तयार हुने वा सैन्य कारबाही भोग्ने विषयको फैसला आगामी ‘लगभग १० दिनभित्र’ तय हुने उनले जनाएका छन्।
वासिङ्टन डीसीस्थित आफ्नो ‘बोर्ड अफ पिस’ (शान्ति परिषद्) को उद्घाटन बैठकमा बोल्दै ट्रम्पले इरानको आणविक कार्यक्रमबारे भइरहेको वार्ताका सन्दर्भमा सार्थक सम्झौता आवश्यक रहेको बताएका छन्। अन्यथा नराम्रो परिणाम आउने उनले चेतावनी दिएका छन्।
पछिल्ला दिनहरूमा अमेरिकाले मध्यपूर्वमा आफ्नो सैन्य उपस्थिति बढाएको छ भने अर्कोतर्फ स्विजरल्याण्डमा अमेरिकी र इरानी वार्ताकारहरूबीचको छलफलमा प्रगति भइरहेको जनाइएको छ। यद्यपि, डेमोक्र्याटिक सांसदहरू र केही रिपब्लिकनहरूले कंग्रेसको अनुमतिबिना इरानमा हुन सक्ने कुनै पनि सैन्य कारबाहीको विरोध गरेका छन्।
आफ्नो मन्तव्यका क्रममा ट्रम्पले विशेष दूतहरू स्टिभ विट्कफ र आफ्ना ज्वाइँ जेरेड कुश्नरले इरानसँग सकारात्मक भेटघाट गरेको उल्लेख गरे। ‘वर्षौँदेखि इरानसँग सार्थक सम्झौता गर्न सहज देखिएको छैन,’ उनले भने, ‘यदि सम्झौता भएन भने नराम्रो परिणाम आउनेछ।’
एक दिनअघि ह्वाइट हाउसकी प्रेस सचिव क्यारोलिन लेविटले इरानलाई अमेरिकासँग सम्झौता गर्नु बुद्धिमानी हुने चेतावनी दिँदै ट्रम्प अझै पनि तेहरानको आणविक कार्यक्रममा कूटनीतिक समाधानकै पक्षमा रहेको बताएकी थिइन्।
बोर्ड अफ पिसको भूमिका र क्षेत्रीय तनाव
ट्रम्पले सुरुमा ‘बोर्ड अफ पिस’ को घोषणा गर्दा यसको उद्देश्य इजरायल र हमासबीचको दुई वर्ष लामो गाजा युद्ध अन्त्य गर्न सहयोग गर्ने र पुनर्निर्माणको रेखदेख गर्ने मानिएको थियो। तर पछिल्लो एक महिनामा यसको कार्यक्षेत्र एउटा द्वन्द्वमा मात्र सीमित नरहेको देखिएको छ। करिब दुई दर्जन देशहरू सम्मिलित र ट्रम्पको अध्यक्षतामा रहेको यो बोर्डले संयुक्त राष्ट्र संघ (युएन) लाई नै किनारा लगाउन खोजेको हो कि भन्ने आशंका गरिएको छ।
गत वर्षको जुन महिनामा अमेरिकी मिसाइल र विमानहरूले इरानका तीनवटा आणविक केन्द्रहरूमा आक्रमण गरेका थिए। खबरअनुसार ह्वाइट हाउसले यसै हप्ता नयाँ आक्रमणका विकल्पहरूबारे छलफल गरिरहेको छ। ‘यूएसएस अब्राहम लिङ्कन’ विमानवाहक जहाज तैनाथ गर्नेसहित अमेरिकी सेनाले यस क्षेत्रमा आफ्नो उपस्थिति तीव्र पारेको छ।
यद्यपि, बीबीसीका अनुसार बेलायती सरकारले इरानमा हुन सक्ने सम्भावित आक्रमणका लागि आफ्ना सैन्य अखडा प्रयोग गर्न अमेरिकालाई अनुमति दिएको छैन। विगतमा मध्यपूर्वका सैन्य कारबाहीहरूमा अमेरिकाले बेलायतको ‘आरएएफ फेयरफोर्ड’ र हिन्द महासागरमा रहेको बेलायती क्षेत्र ‘डिएगो गार्सिया’ प्रयोग गर्ने गरेको थियो।
इरानको प्रतिक्रिया र अमेरिकी कंग्रेसको अवरोध
भू–उपग्रहबाट प्राप्त तस्बिरहरूले इरानले आफ्ना सैन्य संरचनाहरू थप सुदृढ बनाएको देखाएका छन्। इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनीले सामाजिक सञ्जालमार्फत अमेरिकी सेनालाई चेतावनी दिँदै भने, ‘अमेरिकी राष्ट्रपति लगातार भनिरहनुहुन्छ कि उहाँले इरानतर्फ युद्धपोत पठाउनुभएको छ। निस्सन्देह, युद्धपोत एउटा खतरनाक सैन्य उपकरण हो। तर त्यो युद्धपोतभन्दा पनि खतरनाक त त्यो हतियार हो, जसले सो युद्धपोतलाई समुद्रको फेदमा पुर्याउन सक्छ।’
अमेरिकी कंग्रेसका धेरै सदस्यहरूले इरानविरुद्धको सैन्य कारबाहीको विरोध गरेका छन्। क्यालिफोर्नियाका डेमोक्र्याट रो खन्ना र केन्टकीका रिपब्लिकन थोमस मासीले सन् १९७३ को ‘वार पावर्स एक्ट’ (युद्ध शक्ति ऐन) उद्धृत गर्दै आगामी हप्ता यस विषयमा मतदान गराउने प्रयास गर्ने बताएका छन्। यो ऐनले राष्ट्रपतिलाई सशस्त्र द्वन्द्वमा सेना परिचालन गर्ने शक्तिमाथि अंकुश लगाउने अधिकार कंग्रेसलाई दिन्छ।
‘इरानसँगको युद्ध विनाशकारी हुनेछ,’ खन्नाले लेखेका छन्, ‘इरान ९ करोड जनसंख्या भएको एक जटिल समाज हो, जससँग महत्वपूर्ण हवाई रक्षा प्रणाली र सैन्य क्षमता छ।’ उनले यस क्षेत्रमा रहेका हजारौँ अमेरिकी सैनिकहरू इरानी प्रतिशोधको जोखिममा पर्न सक्ने चेतावनी पनि दिएका छन्। तर उनको यो प्रस्ताव कंग्रेसका दुवै सदनबाट पारित हुने सम्भावना भने न्यून देखिन्छ।
यसअघि जनवरीमा पनि निकोलस मदुरोलाई पक्राउ गरेपछि भेनेजुएलामा थप सैन्य कारबाही गर्नुअघि कंग्रेसको स्वीकृति लिनुपर्ने सम्बन्धी यस्तै प्रस्तावलाई सिनेटका रिपब्लिकनहरूले रोकिदिएका थिए।
