सबि भट्टराई
नेकपा एमालेले पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीलाई अध्यक्षपछिको दोस्रो वरीयतामा वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारी दिएको छ । पार्टीले अन्तरपार्टी निर्देशनमार्फत उनलाई केन्द्रीय कमिटी, पोलिटब्युरो, स्थायी कमिटी र सचिवालयका बैठकमा सहभागी हुने, अध्यक्षलाई सहयोग गर्ने तथा पार्टीलाई सही र समयोचित निर्णय गर्न योगदान दिने भूमिका तोकेको छ । विधानमा यस्तो पद नभए पनि बाधा अड्काउ फुकाउको प्रावधान प्रयोग गरेर यो व्यवस्था गरिएको हो र आगामी विधान महाधिवेशनमा अनुमोदन गरिने बताइएको छ । यो निर्णयसँगै भण्डारी औपचारिक रूपमा सक्रिय राजनीतिमा फर्केकी छन् । तर यो फिर्ती सजिलो बाटो होइन । यसले उनलाई र पार्टीलाई एकसाथ धेरै चुनौती थपेको छ ।
पूर्वराष्ट्रपति नै फेरि दलको सक्रिय राजनीतिमा फर्कने विषय नेपालको राजनीतिक इतिहासमा नयाँ र विवादास्पद हो । राष्ट्रपतिको पद संविधानतः निष्पक्ष र दलमुक्त हुनुपर्ने मान्यतासँग यो निर्णय कसरी मिल्छ भन्ने प्रश्न उठिरहेको छ । भण्डारी दुई कार्यकाल राष्ट्रपति भएपछि राजनीतिबाट औपचारिक रूपमा बाहिरिएकी थिइन् । अहिले उनी फेरि एमालेको शीर्ष तहमा आउँदा ‘पदकै लागि फर्किएकी हुन् कि पार्टी र देशको सेवाका लागि ?’ भन्ने शंका स्वतः जाग्छ । यदि यो कदम केवल पद र प्रभावको खोजी हो भने उनले राष्ट्रपतिकालमा आर्जन गरेको राजनीतिक प्रतिष्ठा नै कमजोर हुन सक्छ । त्यसैले उनले आफ्नो फिर्तीलाई सार्थक बनाउन ठोस राजनीतिक योगदान देखाउनुपर्ने चुनौती छ ।
एमालेको वर्तमान अवस्था भण्डारीका लागि थप कठिन छ । पार्टीप्रति युवाको धारणा नकारात्मक छ । गत २१ फागुनको निर्वाचनमा एमाले खुम्चिनुपरेको थियो । पार्टीभित्र अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीप्रति मतभिन्नता लामो समयदेखि चर्किएको थियो । नेतृत्व छाड्नुपर्ने माग उठेको थियो । यस्तो अवस्थामा भण्डारीलाई वरिष्ठ नेता बनाएर पार्टी एकता कायम गर्ने, गुमेको विश्वास फर्काउने र युवा तथा सामान्य जनतालाई आकर्षित गर्ने जिम्मेवारी छ । तर यो जिम्मेवारी सजिलो छैन । ओलीको छायाँमा रहेर काम गर्दा उनी स्वतन्त्र भूमिका खेल्न सक्छिन् कि सक्दिनन् भन्ने प्रश्न बाँकी नै छ । पार्टीभित्रका विभिन्न गुट र महत्वाकांक्षी नेताहरूबीच सन्तुलन कायम गर्न उनलाई कूटनीतिक सीप र दृढता दुवै चाहिन्छ ।
भण्डारीको राजनीतिक यात्रा लामो र संघर्षपूर्ण छ । उनी सानै उमेरदेखि वाम आन्दोलनमा सक्रिय थिइन् । एमालेमा उपाध्यक्षसम्म पुगेकी उनी राष्ट्रपति भएपछि दलबाट बाहिरिएकी थिइन् । अब फर्किएर उनले विगतका कमजोरी र गल्ती सच्याउँदै अघि बढ्नुपर्ने बताएकी छन् । रुपन्देहीमा आयोजित कार्यक्रममा उनले पदको लोभ नभएको, राष्ट्रपति भइसकेपछि माथि जाने ठाउँ नभएको र अब पार्टी, जनता र देशको सेवामा समर्पित हुने प्रतिबद्धता जनाएकी छन् । ‘मलामी नघटुन् भन्ने मात्रै छ’ भन्ने उनको अभिव्यक्तिले पदमुक्त भावना देखाए पनि व्यवहारमा उनले पार्टीलाई कसरी मजबुत बनाउँछिन् भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हुनेछ ।
एमालेले उनलाई दिएको तीन भूमिका स्पष्ट छन् । पहिलो, पार्टीका उच्च निकायका बैठकमा सहभागी हुने । दोस्रो, अध्यक्षलाई सहयोग गर्ने र सही निर्णयमा योगदान दिने । तेस्रो, पार्टीको सिद्धान्त, कार्यक्रम, नीति र प्रतिष्ठाको पक्षपोषण गर्ने । यी भूमिका निर्वाह गर्दा उनले ओलीसँगको सम्बन्धलाई कसरी व्यवस्थापन गर्छिन् भन्ने कुरा निर्णायक हुनेछ ।
युवा पुस्ता एमालेप्रति किन नकारात्मक छ भन्ने विश्लेषण जरुरी छ । लामो समयसम्म एउटै नेतृत्व, आन्तरिक द्वन्द्व, सत्ताकेन्द्रित राजनीति र जनसरोकारका मुद्दामा कमजोर उपस्थितिले युवाहरूलाई पार्टीबाट टाढा पु¥याएको छ । भण्डारीले यसलाई बदल्न नयाँ शैली, संवाद र समावेशी दृष्टिकोण अपनाउनुपर्नेछ । उनी महिला नेतृ भएकाले महिला सहभागिता र लैंगिक समानताका मुद्दालाई अगाडि बढाउन सक्ने सम्भावना छ । तर केवल प्रतीकात्मक उपस्थिति पर्याप्त हुँदैन । ठोस नीति, संगठन सुधार र जनमुखी कार्यक्रम आवश्यक छ ।
अर्कोतर्फ, पूर्वराष्ट्रपतिको फिर्तीले संविधानको मर्म र लोकतान्त्रिक मूल्यमाथि प्रश्न उठाएको छ । राष्ट्रपति पदपछि सक्रिय दलिय राजनीतिमा फर्कने प्रवृत्तिले भविष्यमा अरूलाई पनि प्रोत्साहन दिन सक्छ । यसले राष्ट्रपतिको निष्पक्ष छविलाई कमजोर पार्न सक्छ । त्यसैले भण्डारीले आफ्नो भूमिकामा पार्टीभन्दा माथि उठेर राष्ट्रिय स्वार्थलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेछ । भण्डारीको यो फिर्ती उनको राजनीतिक प्रतिष्ठाको परीक्षा हो । पदकै लागि फर्किएकी हुन् भने प्रतिष्ठा झन् कमजोर हुनेछ । तर यदि उनले गुमेको विश्वास फर्काउन, युवा आकर्षित गर्न, पार्टी एकता कायम गर्न र ठोस योगदान दिन सकिन् भने यो कदम सार्थक हुनेछ । एमालेले उनलाई दिएको भूमिका कार्यान्वयनमा कति गम्भीर छ भन्ने कुरा पनि महत्वपूर्ण छ । विधान महाधिवेशनसम्म यो पद अनुमोदन हुने वा नहुने, उनलाई कति स्वतन्त्रता दिइने र व्यवहारमा कस्तो भूमिका दिइने भन्ने कुरा हेर्नुपर्नेछ ।
नेपाली राजनीतिमा नयाँ अध्याय सुरु भएको छ । पूर्वराष्ट्रपति सक्रिय दलिय राजनीतिमा फर्किएकी छन् । यसले के परिणाम ल्याउँछ भन्ने कुरा अब भण्डारीको कार्यशैली, पार्टीको सहयोग र जनताको प्रतिक्रियामा निर्भर गर्नेछ । चुनौती ठूला छन्, तर अवसर पनि कम छैनन् । उनले यसलाई सफलतापूर्वक सामना गर्न सकिन् भने एमाले र वाम आन्दोलन दुवैलाई नयाँ ऊर्जा मिल्न सक्छ । अन्यथा यो फिर्ती केवल औपचारिक निर्णयमा सीमित रहन सक्छ । जनधारणा साप्ताहिक
