काठमाडौं ।नेपालमा रक्तदानबारे सचेतना विस्तार हुँदै गए पनि अपेक्षित रूपमा नियमित स्वैच्छिक रक्तदाताको सङ्ख्या बढ्न सकेको छैन ।
एक स्वस्थ व्यक्तिले वर्षमा तीनदेखि चार पटकसम्म सुरक्षित रूपमा रक्तदान गर्न सक्ने भए पनि यस विषयमा पर्याप्त जनचेतना फैलिन सकेको छैन । रक्तदानबारे अझै डर र भ्रम, स्वास्थ्यमा असर पर्छ भन्ने गलत धारणा, नियमित रक्तदाताको दर्ता प्रणाली कमजोर हुनु, ग्रामीण क्षेत्रमा कार्यक्रमको सीमित पहुँच तथा आपत्कालीन अवस्थामा मात्र रक्तदान गर्ने प्रवृत्तिले गर्दा रक्तदाताको सङ्ख्या बढ्न सकेको छैन । नेपाल रेडक्रस सोसाइटी, केन्द्रीय रक्तसञ्चार सेवाका अनुसार वार्षिक दुई लाख युनिट रगत सङ्कलन हुने गर्दछ । केन्द्रले वार्षिक रूपमा चार लाख युनिट रगत वितरण गर्ने गर्छ ।
केन्द्रीय रक्तसञ्चार सेवाका निर्देशक पवन गुप्ताका अनुसार देशभरका रक्तसञ्चार केन्द्रबाट वार्षिक रूपमा सङ्कलन गरिएको रगत आकस्मिक दुर्घटना, शल्यक्रिया, प्रसूति जटिलताका लागि वितरण हुँदै आएको छ । रगतको माग बढ्दा समय समयमा रगत अभाव हुने गरेको छ । निर्देशक गुप्ताका अनुसार बर्खायाम, चाडपर्व तथा जाडो मौसममा रगतको कमी अझ बढी देखिने गरेको छ । नेपालमा हरेक वर्ष हजारौँ बिरामी, दुर्घटनापीडित, सुत्केरी महिला, क्यान्सर तथा जटिल शल्यक्रियाका बिरामीलाई वार्षिक करिब तीनदेखि चार लाख युनिट रगत आवश्यकता पर्ने अनुमान छ तर माग र आपूर्तिबिच अझै पनि पूर्ण सन्तुलन कायम हुन सकेको छैन ।
नेपाल रेडक्रस सोसाइटी अन्तर्गत सञ्चालनमा रहेको रक्तसञ्चार सेवाले देशभर रगत सङ्कलन, परीक्षण, भण्डारण तथा वितरणको प्रमुख जिम्मेवारी वहन गर्दै आएको छ । यसबाहेकका सङ्घ संस्थाले पनि रगत सङ्कलन गर्दै आइरहेका छन् ।
स्वयंसेवी रक्तदाता समाजका केन्द्रीय अध्यक्ष प्रेससागर कर्माचार्यका अनुसार नेपालमा रक्तदान संस्कृतिलाई संस्थागत रूपमा विस्तार गर्न दीर्घकालीन र निरन्तर जनचेतना अभियान आवश्यक रहेको छ । उहाँले रक्तदान कुनै आपत्कालीन काम मात्र नभई निरन्तर रूपमा गरिनुपर्ने सामाजिक उत्तरदायित्व हो । कर्माचार्यले नियमित रक्तदाताको
सङ्ख्या बढाउन सके मात्रै अस्पतालमा देखिने रगत अभावको समस्या समाधान गर्न सकिने बताउनुभयो । कर्माचार्यले विद्यालय, क्याम्पस, स्थानीय तह तथा सामुदायिक संस्थामार्फत नियमित रक्तदान कार्यक्रमलाई विस्तार गर्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो । रगत मानव जीवन बचाउने अत्यावश्यक तìव भए पनि नियमित आपूर्ति सुनिश्चित गर्न अझै चुनौती रहेको छ ।
विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार विश्वभर हरेक वर्ष १२ करोडभन्दा बढी युनिट रगत सङ्कलन हुने गरेको छ । सङ्गठनका अनुसार न्यून आय र निम्नमध्यम आय भएका धेरै मुलुकमा सुरक्षित र पर्याप्त रगतको उपलब्धता अझै चुनौतीपूर्ण रहेको छ । कुनै पनि देशमा कुल जनसङ्ख्याको कम्तीमा एकदेखि दुई प्रतिशतले नियमित रक्तदान गरेमा मात्र रगतको राष्ट्रिय आवश्यकता पूरा गर्न सकिन्छ ।
यसैबिच आइतबार विश्वभर विश्व रक्तदाता दिवस विभिन्न कार्यक्रमसाथ मनाइयो । मानव जीवन बचाउन अत्यावश्यक मानिने रक्तदानको महìवबारे जनचेतना फैलाउने उद्देश्यले मनाइने दिवसले सुरक्षित र स्वैच्छिक रक्तदान संस्कृतिलाई प्रवर्धन गर्दै आएको छ । यस वर्ष ‘मानवताका लागि एक थोपा ः रगत दिऔँ, जीवन बचाऔँ’ भन्ने नारासहित विश्वभर विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रम गरी २३ औँ विश्व रक्तदाता दिवस मनाइएको छ ।
