केशरमणि कटुवाल
इरानमाथि अमेरिकी–इजरायली हमलाको ३८ दिनपछि युद्धविरामको ‘ग्रीन सिग्नल’ आउन सुरु भएको छ । अमेरिकाले सम्झौताका लागि दिएको अन्तिम ४८ घन्टाको समय सकिन केही घन्टा बाँकी हुँदा यो खबर बाहिर आएको हो ।
टाइम्स अफ इजरायलको रिपोर्टअनुसार पाकिस्तानले इरान र अमेरिका दुवै देशलाई युद्धविराम प्रस्ताव पठाएको छ । पाकिस्तानले यो सम्झौतालाई ‘इस्लामावाद एकर्ड’को नाम दिएको छ । अमेरिकाले युद्धविरामका लागि राखेको १५ बुँदे प्रस्तावपछि पाकिस्तानले युद्धविराम सम्झौताको प्रस्ताव तयार गरेको हो । यो प्रस्ताव तयार गर्नुअघि पाकिस्तानले साउदी अरब, टर्की, यमन र इजिप्टका विदेशमन्त्रीसँग छलफल गरेको थियो ।
योसँगै युद्धरत पक्ष अमेरिका र इरानी अधिकारीहरूसँग पाकिस्तानी सेना प्रमुख आसिम मुनिरले पूरै रातभर छलफल गरेर यो प्रस्ताव तयार पारेको बताइएको छ । यो प्रस्तावलाई दुई चरणमा विभाजित गरिएको छ, जसअनुसार पहिलो चरणको युद्धविराम तत्काल लागू हुनेछ भने दोस्रो चरणको युद्धविरामअनुसार १५ देखि २० दिनभित्र अन्तिम सम्झौतालाई पूर्णता दिइनेछ ।
युद्धविराम प्रस्तावअनुसार तत्काल इरानको नियन्त्रणमा रहेको स्ट्रेट अफ होर्मुज खुला गरेर वैश्विक तेल आपूर्ति सामान्य बनाइनेछ । तर, इरानले अस्थायी युद्धविरामको बदलामा स्ट्रेट अफ होर्मुज नखोल्ने बताएको छ । इरानी अधिकारीहरूले पाकिस्तानले पठाएको प्रस्तावमाथि समीक्षा भइरहेको तर दबाबमा कुनै निर्णय नगर्ने उल्लेख गरेका छन् ।
यसअघि अमेरिकी मिडिया एक्सिओसले पनि इरान र अमेरिकाबीच ४५ दिनको युद्धविराम हुन सक्ने उल्लेख गरेको थियो । यही समयमा अमेरिका र इरानबीच शान्ति सम्झौताबारेसमेत छलफल हुन सक्नेछ । इरान र अमेरिकाबीच युद्धविरामका लागि यो ४८ घन्टालाई अन्तिम मौकाका रूपमा व्याख्या भइरहेको छ । किनकि ट्रम्पले यो समयमा युद्धविराम नभए इरानका ऊर्जा र भौतिक संरचनामाथि हमला गर्ने धम्की दिइरहेका छन् । इरानले भने अमेरिकी धम्की अस्वीकार गर्दै अमेरिका र इजरायलले ठूलो हमला गरेमा तेल आपूर्तिको विश्वव्यापी प्रणाली ठप्प पारिदिने चेतावनी दिएको छ ।
अल जजिराका अनुसार इरानले होर्मुजसँगै अन्य समुद्री मार्गलाई समेत निसाना बनाउन सक्ने बताएको छ । इरानी सर्वोच्च नेताका सल्लाहकार अली अकबर बेलायतीले कुनै पनि ठूलो सैन्य कारबाहीको जवाफ सैन्य स्तरमा मात्रै नभई वैश्विक ऊर्जा र व्यापारमाथि समेत असर पुर्याएर दिइने धम्की दिएका छन् ।
यसको अर्थ अमेरिका र इजरायलले इरानका ऊर्जा र भौतिक संरचनामा थप हमला गरेमा इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजसँगै बाब अल–मण्डेबजस्ता प्रमुख समुद्री मार्गसमेत इरानको निसानामा पर्नेछन् । इरानको समर्थनप्राप्त हुथी विद्रोहीले इरानमाथिको हमलाको बदलामा रेड सीमाथि निसाना बनाउने धम्की दिइसकेको छ ।
एकातिर अमेरिकाले युद्धविरामको प्रस्ताव अघि बढाइरहँदा इरानमाथि निसाना बनाएर हमला पनि भइरहेको छ । अमेरिकाले ऊर्जा संयन्त्रमा हमला गर्न ४८ घन्टे अल्टिमेटम दिइरहँदा इरानमाथि भने लगातार हमला भएको हो । सोमबार मात्रै बुशेहर शहरमा रहेको इरानको एक मात्रै एक्टिभ न्युक्लियर इनर्जी प्लान्टमा हमला गरेको छ । यो हमलासँगै इरानले अन्तर्राष्ट्रिय परमाणु ऊर्जा एजेन्सी (आईएईए) को भूमिकालाई लिएर प्रश्न उठाएको छ ।
यो प्लान्टमा पछिल्लो युद्ध सुरु भएयता मात्रै चारपटक हमला भइसकेको छ । यो हमलापछि इरानले रेडियो एक्टिभ विकिरण फैलिन सक्ने चेतावनी दिएको छ । आइतबार मात्रै तेहरान विश्वविद्यालयमा हमला गरेको थियो भने सोमबार पनि तेहरान र आसपासका क्षेत्रमा तीव्र हमला भइरहेको छ ।
तेहरानसहित इरानमा सोमबार मात्रै इजरायल र अमेरिकाको हमलामा ६ जना बालबालिकासहित ३४ जनाले ज्यान गुमाएका छन् । इरानका बहारेस्तान इलाकाको एक मानव बस्तीमा निसाना बनाएर हमला भएको हो । यो हमलामा सर्वसाधारणका ४ सयभन्दा बढी घर क्षतिग्रस्त भएका छन् ।
इरानले पनि अमेरिकी इजरायली हमलाको जवाफस्वरुप हाइफाका १० स्थानमा मिसाइल हानेको छ, जसमा दर्जनौं घाइते भएका छन् । योसँगै कुवेतको बुबियान द्विपमा रहेको अमेरिकी सैन्य अड्डामा पनि ड्रोन हमला गरेको छ । इरानले अमेरिकी स्याटेलाइट सिस्टम र गोलबारुदलाई निसाना बनाएर हमला गरेको हो । यसबाट इरानले यो युद्ध भयानक रूपमा लडिरहेको संकेत गरेको छ । किनकि अमेरिकी सेनाको बारम्बार हमलामा परेपछि आरिफजान क्याम्पबाट हटाएर बुबियान द्विपमा तैनाथ गरेको सिस्टममाथि समेत भीषण हमला गरेको छ ।
अमेरिकाले वार्ताको प्रस्ताव गरिरहँदा इरानभित्र असंख्य रूपमा हमला गरिरहेको छ । यही क्रममा इरानको रिभोल्युसनरी गार्डका इन्टेलिजेन्स प्रमुख मेजर जनरल सैयद मजिद खदेमीसमेत मारिएका छन् । इरानले यो हमलामा अमेरिका र इजरायल जिम्मेवार रहेको भन्दै देशलाई अस्थिर बनाउने षड्यन्त्र भएको बताएको छ । इरानले खदेमीको निधनलाई ठूलो नोक्सानी भएको बताएको छ ।
इरानमा विश्वविद्यालय र भौतिक संरचनालाई निसाना बनाएर गरिएको हमलाको अमेरिकी डेमोक्र्याट सांसदले नै विरोध गरेका छन् । सांसद यासमिन अन्सारीले तेहरानको शरीफ विश्वविद्यालयमा भएको हमलाको निन्दा गरेकी छन् । उनी इरानी मूलकी अमेरिकी सांसद हुन् । यो विश्वविद्यालय इरानका वैज्ञानिक र इन्जिनियर उत्पादन गर्ने विश्वविद्यालय हो । सन् १९९६ मा स्थापना भएको शरीफ विश्वविद्यालयमा अध्ययन गरेका विद्यार्थीले सिलिकन भ्यालीमा ठूला प्रविधि कम्पनी खडा गरिसकेका छन् ।
यो युद्ध सुरु हुनुअघिदेखि नै अमेरिकाको दोहोरो भूमिका देखिँदै आएको छ । एकातिर वार्ता चलिरहँदा इजरायलसँग मिलेर हमला गरेको अमेरिका अहिले पनि वार्ता र सम्झौताको कुरा गर्दै आक्रमण भने जारी राखेको छ । सुरुमा इरानलाई नि:सर्त आत्मसमर्पण गर्न धम्कीसहित सुरु गरेको युद्धमा इरान एकाएक भारी परेपछि ट्रम्प सम्झौता गरेर भए पनि युद्धबाट भाग्ने रणनीतिमा देखिन्छन् । किनकि यो युद्धमा अमेरिकाले अनाहकमा खर्बौं डलर गुमाएको छ भने विश्व मञ्चमा अमेरिकाको छविमा ठूलो क्षति पुगेको छ ।
अमेरिकाले हमलाका लागि ल्याएका विमानवाहक युद्धपोतदेखि खाडी देशमा रहेका अमेरिकी थाड, प्याट्रियोटजस्ता डिफेन्स सिस्टम र स्याटेलाइट प्रणाली इरानले मिसाइल हानेर खरानी पारिदिएको छ ।
यसले अमेरिकाको साथ हुँदा आफ्नो रक्षा नहुने निष्कर्षमा खाडी देशसमेत पुगिरहेका छन् भने अमेरिकाका परम्परागत सहयोगी रहेका कुनै पनि देशले अमेरिकालाई साथ दिएनन् । अर्कोतिर, यो हमलामा इजरायलले समेत ऐतिहासिक क्षति भोगेको छ । तर, यो युद्धविराम प्रस्तावमा इजरायलको पक्ष भने आएको छैन । यसको अर्थ इरान र अमेरिकाबीचको युद्धविराममा इजरायल नसमेटिनु भनेको यी दुई देशबीच थप युद्ध लम्बिन सक्छ ।
त्यो भनेको अमेरिकी अप्रत्यक्ष सहयोगमा इजरायलले इरानविरुद्ध युद्ध जारी राख्ने, इरानमाथि अस्थिरता फैलाइरहने, त्यहाँका राजनीतिक र सैनिक नेताको हत्या गर्ने सम्भावना अझै रहन्छ । त्यसैले इरान यी सबै परिस्थितिको समीक्षापछि मात्रै युद्धविरामबारे अन्तिम निष्कर्षमा पुग्ने मनस्थितिमा देखिन्छ । शिलापत्र
