दक्षिणी सीमा जोडिएको भारतसँग नेपालको सम्बन्ध जहिल्यै पनि उतारचढावपूर्ण रहँदै आएको छ । भौगोलिक सहजताका कारण नेपालका तराई भेग भारतसँग सधैं नजिक रहेको छ । तर, त्यस विपरीत भारतले भने सधैं नेपाललाई आफ्नो नियन्त्रणमा राखेर चलाउन खोज्ने प्रयास गर्दै आएको छ । यो नीतिलाई भारतको सत्ता आउने जुनसुकै शासकहरुले अवलम्बन गर्ने गरेका छन् । त्यसैको पछिल्लो उदाहरण हो, भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको कालापानी भ्रमण । सन् २०१४ मा पहिलोपटक भारतीय प्रधानमन्त्री मोदी त्यसयता नेपाल भ्रमणमा आइरहे । सुरुवातमा मोदीको मिठो बोलीमा नेपाली नेताहरु पनि परें । सन् २०१९ मा दोस्रो पटक भारतको प्रधानमन्त्री बनेका मोदीले ‘पहिले छिमेकी’ नीति पनि सार्वजनिक गरे । तर त्यसअनुसार भने उनको व्यवहार देखिएन । नेपाल भ्रमण गर्दा होस् वा नेपाली नेतासँगको भेटमा ठिक्क पार्ने मोदीले नेपालको मिचिएको सीमा समस्या समाधानमा कहिल्यै चासो दिएनन् । तिनै मोदीले कालापानी भ्रमण गरेर विवादलाई झन् बढाएका छन् ।
हाल भारतले कब्जा गरेको कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुरा नेपालको भूभाग हो । त्यसैले तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको पालामा नेपालले ती भूभाग समेटेर आफ्नो नयाँ नक्सा सार्वजनिक गरेको थियो भने भारतलाई पनि पटकपटक कूटनीतिक नोट पठाइसकेको छ । भारतले भने ती पत्रलाई कुनै सम्बोधन नै गर्न चाहेको छैन । तत्कालीन समयमा इस्ट इन्डिया कम्पनी, भारत र नेपालबीच भएको सन्धिअनुसार पनि ती भूभाग नेपालकै रहेको प्रस्ट हुन्छ । तर, भारत भने बलमिच्याइँपूर्व ती भूभागमा आफ्नो कब्जा
कायम गरिराख्न चाहन्छ । हाल मोदीले भारतले अतिक्रमण गरेको भूभागमा भ्रमण गरेर हैकमवादी चरित्र प्रस्तुत गरेका छन् ।
अंग्रेसको उपनिवेशबाट स्वतन्त्र भएयता भारत आफैले आफ्ना छिमेकी देशसँग त्यही चरित्र अवलम्बन गर्दै आएको छ । आफ्ना वरपरका साना राज्य सिक्किमलगायत धोखाधडीपूर्वक भारतमा गाभेका तत्कालीन शासकहरुले नेपाललाई पनि गाभ्न वा टुक्राउन भरमग्दुर प्रयास गरेका थिए । त्यसै योजनास्वरुप आज पर्यन्त पनि नेपालमा अस्थिरता निम्त्याउन भारतले प्रयास गरिरहेको आरोप लाग्ने गरेको छ । नेपाल भूपरिवेस्ठित भएको फाइदा उठाउँदै भारतले व्यापारिक क्षेत्रमा पनि मनोमानी गर्दै आएको छ । चीनसँगको भौगोलिक कठिनताका कारण नेपालको अधिकांशजसो भारतीय बन्दरगाह र मार्ग हुँदै हुने गरेको छ । तर, भारतले आफूलाई सहज भए मात्र वस्तुको निर्यात खोल्ने, नभए बन्द गर्ने, व्यापारिक प्रक्रियामा दुःख दिने जस्ता काम पनि गर्दै आएको छ । भारतसँग नेपालको व्यापारघाटामा पनि आकाश पातालको फरक छ । भारतसँगको सीमा समस्या त सदाबहार नै भयो । कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुराजस्ता महत्वपूर्ण नेपाली भूभाग अतिक्रमण गरेको भारतले सुस्ता जस्ता तराईका भूभागमा सीमा समस्या बल्झाइरहेको छ ।
भारतले यसरी दादागिरी गरिरहँदा नेपाल सरकार, सरकारमा आसीन प्रधानमन्त्री, मन्त्री तथा उच्च ओहोदामा आसीन व्यक्तिहरु भने मूकदर्शक मात्र देखिएका छन् । व्यापारिक रुपमा भारतको मात्र एकाधिर कायम हुँदा भोलि त्यससम्बन्धी समस्या देखिने हो भनेर पनि कोही बोल्न चाहिरहेका छैनन् । तर, त्यसको समाधान खोज्न भने उदासीनता देखाउँदै आएका छन् । भारतसँगको निर्भरता अन्त्य, आत्मनिर्भरता र कूटनीतिक रुपमा शक्तिशाली देशको ऐक्यबद्धतालाई समेट्दै भारतसँग ठोस वार्ता गर्न सकेमा मात्र यी समस्या समाधान हुनेछन् । जनधारणा साप्ताकिक
