रास्वपा विस्तारको प्रभाव पुराना दलमा 

-सबि भट्टराई
रवि लामिछाने, बालेन शाह र कुलमान घिसिङ पक्ष रास्वपामा गोलबद्ध भएसँगै यसको प्रभाव अन्य दलमा पनि देखिन थालेको छ । पुराना प्रमुख ३ दल कांग्रेस, एमाले र नेकपाबीच आगामी माघ ११ मा हुने राष्ट्रियसभा निर्वाचनमा गठबन्धन गर्ने समझदारी भएको छ । यो समझदारीमा जसपा नेपाल र लोसपाजस्ता मधेशवादी दल पनि थपिएका छन् । संविधान निर्माणको बेला सँगै रहेका यी दलले नयाँ दलको सामना गर्न गठबन्धन गर्न आवश्यक भएको जनाउँदै प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा पनि गठबन्धन गर्ने संकेत देखाएका छन् ।
पछिल्लो समय रास्वपाले आफ्नो विस्तार अभियानलाई तीव्र बनाएको छ । काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर बालेन्द्र शाह (बालेन) सँगको गठबन्धन र ऊर्जामन्त्री कुलमान घिसिङसँगको एकीकरणले यसलाई थप बलियो बनाएको छ । यो गठबन्धन मुख्य शक्तिको रुपमा उदाएको छ, जसले परम्परागत राजनीतिलाई चुनौती दिइरहेको छ । फागुनमा २१ हुने निर्वाचनलाई लक्षित गर्दै रास्वपाले विवेकशील साझा पार्टीसँग पनि एकीकरण गरेको छ, जसले यसको आधारलाई फराकिलो बनाएको छ । साथै थरुहटका अभियन्तालाई रास्वपाले पार्टीमा भित्र्याएको छ ।
रास्वपाको यो विस्तार अभियानले पुराना दलहरूलाई गहिरो प्रभाव पारेको छ । नेपालको राजनीतिमा दशकौंदेखि प्रभुत्व जमाएका कांग्रेस, एमाले र नेकपाले युवा पुस्ता (जेनेरेसन जेड) को असन्तुष्टि र भ्रष्टाचारको आरोपका कारण समर्थन गुमाइरहेका छन् । गत भदौमा भएको जेन–जी विद्रोहले यी दलहरूलाई थप दबाब दिएको थियो । यसको परिणामस्वरूप, यी दलहरूले आफूलाई बचाउन गठबन्धनको रणनीति अपनाएका छन् । राष्ट्रिय सभा निर्वाचनमा यी तीनै दलले संयुक्त रूपमा उम्मेदवारी दिने निर्णय गरेका छन् । राष्ट्रिय सभा नेपालको माथिल्लो सदन हो, जसमा प्रत्येक दुई वर्षमा एक तिहाई सिटहरूका लागि निर्वाचन हुन्छ । माघ ११ को निर्वाचनमा खाली हुने सिटहरू भर्न यी दलहरूले गठबन्धन गरेका छन् । नेपाली कांग्रेसका नेता शेरबहादुर देउवा, एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र नेकपाका संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ बीच यसबारे छलफल भइरहेको छ । यस गठबन्धनले रास्वपाको बढ्दो प्रभावलाई रोक्ने उद्देश्य राखेको छ ।
राष्ट्रिय सभा निर्वाचनमा गठबन्धनको सफलताले प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा पनि यसलाई विस्तार गर्नेछ । प्रतिनिधिसभा निर्वाचनलाई ‘जेनेरेसन जेडको लागि लिटमस टेस्ट’ को रूपमा हेरिएको छ । पुराना दलहरूले अन्य साना दलहरूलाई समेटेर महागठबन्धन निर्माण गर्ने प्रयास गरिरहेका छन् । उदाहरणका लागि, दश वटा वामपन्थी दलहरूले ‘नेकपा’ नामक नयाँ पार्टी गठन गरेका छन्, जसमा प्रचण्ड संयोजक र माधवकुमार नेपाल सह–संयोजक छन् । यो प्रयास रास्वपाको युवा आकर्षणलाई काउन्टर गर्न हो, किनकि रास्वपाले बालेन, कुलमान घिसिङ जस्ता लोकप्रिय व्यक्तित्वलाई समेटेर ऊर्जा र विकासको एजेन्डालाई जोड दिइरहेको छ ।
पुराना दलले अब आफूलाई परिवर्तन नगर्ने हो भने जनताले विश्वास गर्नेछैनन् भन्ने बुझिसकेका छन् । त्यसैले उनीहरुले आफूलाई व्यापक संशोधन गर्नुपर्ने छ । तर, यो संशोधन सत्ताका लागि मात्र, देश र जनताको हितमा हुन आवश्यक छ । पुराना दलको यो हविगत किन भयो त ? किन जनताले नेताहरुको घर जलाउने अवस्था आयो त ? किन जनताले नेताहरुलाई सार्वजनिक रुपमा नै हातपात गर्ने अवस्था सृजना भयो त ? किन जनताले नेता, तिनका परिवार र आसेपासेको जीवनशैलीमाथि प्रश्न गर्ने परिस्थिति बन्यो त ? यसको कारण हो, केही सीमित नेताहरुको पकडमा राजनीति, देशको शासनसत्ता र दल रहने अवस्था दशकौंसम्म रह्यो । दलमा पनि संस्थापन पक्षले फरक मत राख्नेलाई निषेध गर्ने, आफ्नो वर्चस्व कायम राख्न जस्तोसुकै कदम चाल्ने, युवालाई नेतृत्वमा आउन नदिने, आफ्नो आलोचना गर्नेलाई हतोत्साहित गर्न स्पष्टीकरण सोध्ने र पार्टीबाटै निष्कासन गर्ने जस्ता घृणित गतिविधि पनि भए । यही अवस्था अन्त्यका लागि अहिले जनताले आन्दोलन गरेका हुन् । जेन–जी आन्दोलनका उद्देश्य के हुन् त ? देशको शासनसत्तामा भ्रष्टाचारमुक्त, पारदर्शी र जवाफदेही सरकार । राजनीतिक दलहरुमा युवाको नेतृत्व, गतिशील पार्टीको निर्माण । देशमा विकास र सुशासन । यो मागलाई नेताहरुले बुझ्न र सच्चिन तयार हुनुपर्छ ।
पुराना दलहरुले परिवर्तनलाई अझै आत्मसात् गर्न नसकेको देखिएको छ । अहिलेसम्म जनताको आवाज र परिवर्तनको मागलाई सुन्न नसक्दा पुराना दलले जुन अवस्था भोग्नुपरेको छ, यो परिवर्तनलाई आत्मसात् गर्न नसक्दा झन् धेरै क्षति भोग्नुपर्ने भविष्यलाई देख्नु नै भलाइ हो । पुराना दलमा व्यापक पुनर्गठन र जनताको नजिक जाने प्रयास नै उनीहरुको अस्तित्व कायम रहने एक मात्र उपाय हो । जनधारणा साप्ताहिक